Газар шилгээлт

-ОБЕГ, ХОТЫН УДИРДЛАГУУД ИЙМ НЭГ ИЖ БҮРЭН СУРГУУЛИЛТ ХИЙГЭЭД, БИДНИЙГЭЭ ГАМШГААС ХАМГААЛЧИХ ЮМ ГЭНЭ. ИЧМЭЭР Л ЮМ ДАА!-

Гучаад жилийн дараа манайхан “сэрж” гамшиг гамшиг хэмээн орилолдлоо. Нийслэл хотдоо, газар хөдлөлтийн чичирхийлэл хэдэн арваар хэмжигдэж байх үеэ мартаад, хэдэн мянгаар хэмжигдэх болсон хойно сэрж байгаа нь энэ. Булган, Говь-Алтайгаар яригдаж байсан газар хөдлөлт, Богд уулынх нь аманд хүрээд ирэхээр, сая нүдээ нээж, чихээ онгойлгох нь энэ.

Гамшигаас хамгаалах гурав хоногийн иж бүрэн сургуулилт гэж сүртэй ч юм боллоо доо. Бараг л сарын өмнөөс зарласан. Өнөөх сургууль нь, машины сигналиас доор дохио өгч, Д.Сүхбаатарын талбайд сүржин парадаар үргэлжилж, манайхан хэдэн газар цуглаж, хэвлэмэл хуудсан дээрээ тамга даруулаад л болох шив дээ. Хөдөө аваачаад барьчихсан хэдэн асар майханд нь төдийлөн хүн очсонгүй, “Хээрийн эмнэлэг дэлгэлээ” гээд л өнгөрөх нь тэр.

 

Хотын захын хорооллуудаар бол юу ч мэдэгдсэнгүй. Тэгсэн чинь өнөөх дарга сайд нар “гамшигаас хамгаалах иж бүрэн сургуулилтад 450 мянган хүн оролцож, онц дүнтэй зохион байгуулагдсан” гэнэ. Хаанаас, хэний гаргасан тоо, үнэлгээ вэ? Төсвийн тэр их хөрөнгө мөнгө хэн хэний халаасаар дамжиж, газар шингэсэн бэ. Бодвол бас л улсын нууц биз.

 

Гамшиг, газар хөдлөлт гэдэг чинь та нарын сэтгээд байгаа шиг, та нарын хийгээд байгаа шиг, “тоглоом” биш ээ. Бидний сэтгүүлчид мөн ч олон удаа дохио санамж болгон бичсэн дээ. Энэ ажлыг хариуцсан үе үеийн сайд дарга нар бараг л “хуцва!” гэх нь холгүй хүлээж авдаг юм. Миний хувьд бол хий хоосон чалчдаггүй. Бас тодорхой үндэслэл бий. М.Адьяа гэж дүү маань насаараа одон орны судлалд ажилласан, газар хөдлөлтийн талаар хэд хэдэн ном зохиол бичсэн буурал эмээ бий. Тэр над мэдээлэл өгдөг юм.

Нөгөөтэйгүүр, миний үед чинь иргэний хамгаалалтын хичээлийг чихэнд эвэр ургатал заадаг байлаа. Би нөгөө хөөгдөж туугдаж явахдаа 1200 ажилчинтай үйлдвэрийн иргэний хамгаалалтын мэргэжилтнээр хэдэн жил ажиллалаа. Сүүлд, БНХАУ-ын урд, баруун зүгийн хотуудаар сурвалжлах ажлаар явахдаа өнөөх байнгын сүйрэлд автсан Сычуан мэтийн газраар орж нөхцөл байдалтай танилцах боломж олдсон. Ингээд л газар хөдлөлтийн мэдээ гарах болгонд сэтгэл түгшиж, санамж дохио бичих болсон хүн л дээ. Гамшиг гэдэг чинь хэдэн секунд, хэдэн минутанд л ирдэг зүйл. Бидэн шиг хөтлөлцөөд алхаж  байхад, дуут дохио хангинаад хүрээд ирдэг зүйл биш. Өдөр шөнө, хэзээ ч магадгүй энэ газар чинь нэг л шилгээчихнэ. Хүчнээсээ янз бүр болно. Зөөлөвтөр, чийдэн савлах төдий өнгөрөх ч байдаг. Бүр хүчтэй, барилга байшингууд будаа болон бутрах ч байдаг л юм билээ. Аль нь ч хэлж ирдэггүй, урьдчилсан дохио санамж байддаггүй. 

 

Дэлхийн хамгийн хөгжилтэй гэгддэг АНУ, Япон, Энэтхэг, Индонез, Филиппин... аль ч улс оронд газар хөдлөлтийг урьдчилаад мэддэг эрдэм ухаан дутсанаас сүйрэлд автаад байгаа шүү дээ. Харин амьтад бол биднээс илүү мэдчихдэг гэсэн.

 

Сонирхуулахад: Байшинтай айлын нохой хуцаж боргоогоод, байшин тойрч давхиад байхад хэн ч анзаарсангүй. Тэгтэл нөгөө нохой онгорхой хаалгаар давхиж ороод манцуйтай хүүхдийг нь зуугаад гарч ирсэн байна. Гайхаш тасран, хүүхэд нохой хоёртойгоо хөөцөлдөж байх хооронд газар хөдөлж байшин нурсан байдаг. Тэр гэр бүлийнхэн нохойныхоо ачаар бүгд амьд сэрүүн үлдсэн. Ийм жишээ олон бий л дээ. Тэхэд бид, энэ нарийн үндэслэлийг төгс судалчихаж чадаагүй л байгаа юм шүү дээ. Ер нь газар хөдлөлийн аюулаас үрьдчилан сэргийлэх сургуулилт гэж жанжныхаа талбайд парад гишгэн сүр үзүүлчихээд л байгаад байх юм уу, амьдралд арай ойр зүйл санаачилмаар юм уу гэдгийг бүгд ярилцах цаг болсон. Би бол арай өөр өнцгөөс хардаг хүн. Энэ саналаа та бүхэнтэйгээ хуваалцъя гэж бодлоо.

 

1. Улсын нийслэл Улаанбаатар хотын энэ бяцхан нутаг дэвсгэр чинь ачааллаа даахаа байж. Хотын удирдлага, газрын албаныхан минь, дахиж битгий барилга бариулаач. Хотын эргэн тойронд, Эмээлтээс эхлээд газар хөдлөлтийн ул мөр зургаан том ангал байгаа. Ядаж л тэр зургаан том ангалын ойр орчимд орон сууцны том хорооллууд битгий бариач гэж би бичээд, ад үзэгдээд байгаа юм. Энэ чинь “авс” бэлдэж байна гэсэн үг шүү.

 

2. Хотын барилга байшин чинь, та нарын муулаад байгаа хуучин тогтолцооны үед асар их дэг журамтай байсан юм. Газар хөдлөлийн 7-8 баллд тэсвэртэй байна уу, үгүй юу гэдгийг тооцоолж үзээд барих зөвшөөрөл олгодог, барьсны дараа улсын комисс хүртэлх хэдэн шатны комисс, нөгөө шалгуураараа шалгаж хүлээж авдаг байсан юм. Одоо бол “улсын комисс” нэртэй юм нь барилгынхантайгаа нэг сайн найрлаад, цаадуул нь халаасыг нь түнтийтэл мөнгө чихэж өгөөд хүлээлцчихдэг гэх юм. Тэгээд л зарим барилга нь ороогүй байхад хагарч, цуурч, шавар нь мултраад унаж байна. Үүнд хариуцлага тооцдог систем байхгүй болсон. Хотын төв хэсэг бол ялихгүй түлхэлтэд л “будаа” болно доо. Ийм юмаа анхаарахгүй, хичнээн хөл тавьж, парад алхаад яах юм!

 

3. Нийслэлийн барилга байшингийн ихэнх нь сиймхий хадаг шиг болсон. Орон сууцнуудын нэгдүгээр давхрын бараг бүх тулгуур хануудыг нураагаад том том заал танхим болгочихсон. Орон сууцны арилжаа наймаанд хяналт тавьдаг газаргүй болсноор нэг байр арваад хүнд дамлан худалдагдаж байна. Орсон айл болгон хана туургыг нь өөрчилж, элдэв янзын хаалга цонх, нүх сүв гаргадаг боллоо. Манайх л гэхэд өчүүхэн чичиргээнд нурах орон сууцанд амьдарч байна. Манайх гуравдугаар давхарт. Нэгдүгээр давхрыг маань нураасаар байгаад цэцэрлэгийн том танхим болгочихсон. Дээд давхрын айлууд, урин дулаан болуут л байраа өрөмдөж, нүдэж гардаг. Хичнээн хана, туурга нурааж хичнээн хаалга үүд гаргаж байгааг бүү мэд. Энэ хавийн иргэд, Баянгол дүүргийн захиргаа, IV хороо, сууц өмчлөгчдийн холбоодод хичнээн шаардлага тавиад, чихгүй юм шиг л өнгөрөөнө. Урин дулаан болохоор хүмүүс чинь амар амгалан сайхан болдог шүү дээ. Манай энд бол дайны талбарт бөмбөгдүүлж байгаа юм шиг, үргэлжийн дуу шуугиан, өрөм алхны доргио чичиргээнд амьдарч байгаа иргэдийгээ “энд цуглар” “тэнд цуглар” гэж хий хоосон гүйлгэхийн хэрэг байгаа юм уу.

 

Нийслэл хот, ОБЕГ-ын удирдлага минь, гамшиг болохын чинь өмнө бид, гайгүй амгалан тайван амьдармаар байна. Эхлээд барилга байшингуудаа цэгцэлж, нурах аюулаас сэргийлээд, дараа нь нүүлгэн шилжүүлж, тараан байрлуулах асуудлаа ярь даа.

 

4. Орчин үеийн томоохон барилга байгууламжуудыг доороо хоргодох байртай барих болсон. Улаанбаатарт ийм хоргодох байр арав гаруй байдаг гэнэ. Тэр нь бүгдээрээ нууцын зэрэглэлд багтсан, дарга сайд нар, баячуудын хоргодох байр аж. Мань мэт нь сандраад хүрч очвол оруулахгүй нь байна шүү дээ. Харин ч, чи энд нууц хоргодох байр байдгийг хаанаас мэдсэн, ямар зорилготой юм гээд ял тулгаж болзошгүй нь. Уул нь орон сууцныхаа подвальд бид хоргодох ёстой юм. Тэр подвалиуд одоо бүгд эзэнтэй, цоожтой болчихсон. Арга ядвал, мөлхөөд ч болсон өнөөх эмнэлгийнхээ хашааг л барааддаг байх даа.

 

5. Бидний иж бүрэн сургуулилт гээд байгаа зүйл чинь гол хамгаалалтаасаа тойроод байна. Гэнэт газар хөдлөхөд иргэд орон байрандаа юм уу, замд яаж өөрийгөө болон бусдыг хамгаалах юм бэ гэдгийг л хүн бүрд ойлгуулж, дадал заншил болгох ёстой юм. Шөнө бүх амьтан хүн унтаж байхад газар хөдөлбөл яах юм? Замын түгжрэлд явж байхад хөдөлбөл яах юм? Өдөр гэртээ сууж байтал хөдөлбөл яах юм гэдгийг л иргэддээ ойлгуулмаар. Барилга байшин чинь олон янз. Угсармал, тоосгон, өндөр нам, ойр хол.... гээд түмэн янзын барилга байшин байгаа. Тэр болгоныг зааг ялгаатайгаар, хүүхэд хөгшидгүй бүгд мэдэж байх ёстой. Манайхны дунд “стол доогуураа ор” гэсэн, нэг л бүдэг бадаг зүйл яваад байгаа. Зарим нь “ханаа түш”, зарим нь “хаалган доороо зогс” гэхчлэн янз бүрийн л юм яриад байна. Биднийг авран хамгаалагчид минь, олон газрын, адил төстэй нөхцөлд хөдөлсөн гамшгийн байдлыг газар дээр нь үзэж ирээд бидэнд зааж сурга л даа. Хятадад бол маш нарийн зохион байгуулалттай, жинхэнэ хамгаалалт байдаг юм билээ. Жишээ нь, газар хөдлөлтийн үед хамгийн эрсдэлтэй зүйл нь орцны шат, лифтүүд байдаг гэнэ. Бүх хүн тийшээ зүтгэдэг, асар их ачаалал өгдгөөс нурах аюултай. Иймээс айлууд цонхоороо буухад зориулагдсан олс, татлага байнга бэлэн байдаг гэнэ. Гэх мэтчилэн гамшигаас хамгаалах маш нарийн дэг журам байдаг юм байна. Эхний ээлжинд тэр бүхнийг иргэддээ ойлгуулж, хэвшүүлээд, эцэст нь нүүлгэн шилжүүлж, тараан байрлуулах ажилдаа ормоор.

 

6. Ер нь нүүлгэн шилжүүлж, тараан байрлуулах энэ сургуулилт чинь буруу байна. Цагийн байдлыг зөв үнэлэх хэрэгтэй шүү дээ. Газар хүчтэйхэн хөдөлсөн үед өнөөх дуут дохио өгөх хүн хаана байх юм? ОБЕГ-ын хурандаа Нэргүй хаана байх юм? Засгийн газрын гишүүд, Ерөнхий сайд маань ч хаана байх юм? “Амь наана, там цаана” гэгч л болно шүү дээ. Манай саяны сургууль шиг, хаачихсан толигор замаар автобусандаа суугаад морилно гэжүү?! Дэлгүүрийн худалдагч нь архиа бүтээчихээд зогсож байх юм гэнэ. Гэнэтийн гамшиг тохиолдоод, сүйрэл болсон нөхцөлд ийм байддаггүй юм гэнэ лээ. Нүүлгэн шилжүүлж, тараан байрлуулах сургууль гэдэг чинь, газар хөдлөлтийн дараа амьд үлдсэн, эрэмдэг зэрэмдэг болсон хүмүүсийн л ажил. Хамгийн их бартаа саад, түгжрэл, энэ замбараагүй хашаа байшин дундуур хүмүүсийг гаргаж тусламж үзүүлнэ гэсэн, гамшигийн сүүлчийн шатны арга хэмжээ. Өвөл байх уу, зун байх уу гэдгээс гол зүйл шалтгаална. Өвлийн хүйтнээр тэр хэдэн ногоон асар майханд аваачаад байрлуулчих юм уу? Эсвэл ....?

7. Монгол, тэр дундаа Улаанбаатар хот маань, ачаалал нь ихэсчихсэн, амьдрах нөхцөл хүнд газар. Ямар ч аюул тулгарч болно. Иймээс сургуулийн хүүхдүүдэд бүр багаас нь гамшигаас хамгаалах хичээл ормоор санагддаг. Хэрэгтэй, хэрэггүй баахан юм үзэж байхын оронд хүүхдүүд маань гамшигаас хамгаалах, эрүүл аж төрөх ёсны мэдлэг чадварыг багаасаа олж авч байг л дээ.

 

8. Эрхэм дээдэс минь, Д.Сүхбаатарын талбай дээгүүр парад хийж сүрийг үзүүлээд, биднийг дохиогоор цуглуулж барааг нь харчихаад суугаад байх хооронд чинь ямар аюул нүүрлэж байгааг та нар бодож байна уу? Эрт орой хэзээ нэг цагт нийслэлд газар хөдөлнө. Би, муу амлаж байгаа юм биш. Наад өдөр болгон нэмэгдэж байгаа чичирхийлэл чинь хэлээд байгаа юм. Хажуугаар нь усгүй боллоо. Баячуудын баас шээс Туул гол руу цутгасаар бид ундны усгүй болж байна. Хэдхэн жилийн дараа бид вагоноор цэвэр ус зөөж, дөчийн бедонтой оочерлож зогсох болно. Зайсангийн “алтан” хорооллынхон л онгоцоор цэвэр усаа зөөж ууцгаах байх. Агаар, хөрсний бохирдол хэвийн хэмжээнээсээ хэдэн арав зуу дахин нэмэгдчихсэн, ийм хотод бид амьдарцгааж байгаа, хойшид ч амьдарна.

Иймээс Улаанбаатарыг нүүлгэе. Эзэн Чингисийн буйр Хархориндоо очицгооё. Тэнд байгалийн ямар ч гамшиг зовлонгүй, амгалан тайван амьдарцгаая. Хойч үеийнхнээ гамшигаас аврахын тулд өвгөн сэтгүүлч нь ингэж уриалаад байгаа юм. Нийслэлийг нүүлгэнэ гэдэг чинь тийм нүсэр ажил биш. Хотын захиргааг Нүхт рүү нүүлгэхээс л амархан ажил. Ташкентийг таван жилд л нүүлгэчихсэн шүү дээ. “Хаан ордон”-уудаа бариад төр засгийн удирдпага нь нүүгээд оччихоор энэ эрх мэдэлтэй, баячууд чинь уралдаад л хүрч очдог юм билээ. Би ч гэсэн тэнд чинь нэг амбаар барихыг бодно. Нийслэлчүүдэд өөр гарц байхгүй. Баяртай.

 

Г.Жамьян (СГЗ)

2019.05.10

Сэтгэгдэл бичих

АНХААРУУЛГА: Уншигчдын бичсэн сэтгэгдэлд deed.mn хариуцлага хүлээхгүй болно. ХХЗХ-ны журмын дагуу зүй зохисгүй зарим үг, хэллэгийг хязгаарласан тул ТА сэтгэгдэл бичихдээ хууль зүйн болон ёс суртахууны хэм хэмжээг хүндэтгэнэ үү. Хэм хэмжээг зөрчсөн сэтгэгдлийг админ устгах эрхтэй. Сэтгэгдэлтэй холбоотой санал гомдлыг 11321287 утсаар хүлээн авна.
  • Шинэ
  • Их уншсан
  • Их сэтгэгдэлтэй

Хүнээ мартсан төр

...

Дэлгэрэнгүй » 2019.05.21

Дэлхий дахинаа авлигатай хийх тэмцлээр сонин сайхан юутай байна вэ?

...

Дэлгэрэнгүй » 2019.05.21

Гачуурт Арцатын аманд 153 өрх айлыг цахилгаанаар хангаж улсын комисст хүлээлгэн өгчээ

...

Дэлгэрэнгүй » 2019.05.21

Зөв тусгал: Бидний төсөөлснөөс ч илүү хөгжих боломж хүүхдэд бий

...

Дэлгэрэнгүй » 2019.05.21

Г.Наранбаатар: Хүүхэд насандаа сэтгэл зүйн гэмтэл авсан хүмүүс сэтгэл зүйн зөвлөгөө авахаар их ирдэг

...

Дэлгэрэнгүй » 2019.05.21

Монголын эдийн засаг гадны нөлөөнд эмзэг хэвээр байна гэж АХБ дүгнэжээ

...

Дэлгэрэнгүй » 2019.05.21

Селена Гоме Билл Мюррей нар гэрлэх үү

...

Дэлгэрэнгүй » 2019.05.21

Хятадын буцалтгүй тусламжаар 1008 айлын орон сууц барина

...

Дэлгэрэнгүй » 2019.05.21

Хэргийг сэргээн шалгуулахаар болжээ

...

Дэлгэрэнгүй » 2019.05.09

Язгуур урлагийн “Хөөмэй-Домог” тоглолтод урьж байна

...

Дэлгэрэнгүй » 2019.04.03

Монголын төмөр зам дээр олон мянган зээр амь алджээ

...

Дэлгэрэнгүй » 2016.04.27

Шатахууны хомсдол өргөн хэрэглээний бүтээгдэхүүний үнэд шууд нөлөөлжээ

...

Дэлгэрэнгүй » 2018.01.31

Түлэнхийн тасагт эмчлүүлж байсан бага насны хоёр хүүхэд энджээ

...

Дэлгэрэнгүй » 2016.07.04

ЦЕГ: Гүтгэлгийн шинжтэй мэдээлэл тараавал фэйсбүүк хаягийг нь блоклоно

...

Дэлгэрэнгүй » 2016.06.08

ОХУ-д мал, мах экспортолж, өвс тэжээл худалдаж авна

...

Дэлгэрэнгүй » 2017.08.23

“Prius” машины татварыг нэмэгдүүлнэ

...

Дэлгэрэнгүй » 2016.03.26

Майкрософт корпорацийн инноваци, бодлогын төвтэй танилцлаа

...

Дэлгэрэнгүй » 2015.06.24

Амралтын өдрүүдэд согтуугаар тээврийн хэрэгсэл жолоодсон 90 жолоочийг илрүүлжээ

...

Дэлгэрэнгүй » 2018.09.17

Улс төрчид залуужсаны тод жишээ буюу үнэгүй хуушуур

...

Дэлгэрэнгүй » 2018.05.22

Монгол Улсын барилга бүтээн байгуулалтын салбарт томоохон шинэчлэл хийгдлээ

...

Дэлгэрэнгүй » 2018.01.18

“VIP auto moto festival” долоо дахь жилдээ болно

...

Дэлгэрэнгүй » 2018.04.17

Нийслэлийн төвийн 6 дүүргийн 33 байршилд хичээлийн шинэ жилийн өргөтгөсөн худалдаа гарч байна

...

Дэлгэрэнгүй » 2016.10.11

Ногоон худалдан авалтыг төр өөрөөсөө эхлүүлдэг

...

Дэлгэрэнгүй » 2017.11.30

МАН-ын сүүдэрт АН хөдөлгөөн хийнэ

...

Дэлгэрэнгүй » 2015.07.07