Монголын мэдлэгийн орон зайг шашин, мухар сүсэг эзлэн авчээ

Талх уу? Талхчин уу?  

 

Мэдлэгийн мөн чанар

 

Монголчуудад өнөөдөр яагаад хамтын, нийтээрээ нандигнах зүйл, нийтээрээ хүлээн зөвшөөрсөн сайн, муу, сайхан муухай, зөв буруу байхгүй байна вэ? Монголд яагаад нийгэм бүрэлдэн тогтож чадахгүй байна вэ?

17-р зууны Английн политикал философич Томас Хоббс Leviathan: The Matter, Form and Power of a commonwealth номондоо Commonwealth бүрэлдэн тогтоход мэдлэгийн ямар нөхцөлүүд шаардлагатай талаар номны эхний бүлэг болох Of Man-д онолдсон байдаг.

 

Тэрээр мэдлэгийг ерөнхий шинж чанарын хувьд хоёр хуваасан байдаг.

 

Эхний бүлэгт хамаарах мэдлэг байгал дээрх, хүний хүчин зүйлсээс огт хамааралгүйгээр оршин буй юмс, үзэгдэл яг юу вэ, яагаад байдаг, яаж байдагийг судалдаг ба өнөөдрийн бидний хэлж заншсан байгалын шинжлэх ухааныг (Science) хэлсэн.  Харин дараагийн бүлэгт хамаарах мэдлэг нь байгалаас өгөгдөөгүй ба хүн өөрийн, хамтын, нийгмийн амьдралаа сайн, сайхан болгохын төлөө зөвхөн хүн л бүтээсэн мэдлэг ба энэ нь моралын философийн салбарт харьяалагдах бүхий л мэдлэгийг хэлсэн.

Хүн төрөлхтөний бүх мэдлэг Аристотелын үеэс эхлэн 20-р зууны эхэн хүртэл натурал философи (Natural Philosophy) буюу байгалын философи болон моралын философи (Moral philosophy) гэсэн 2 том салбарт харьяалагдаж ирсэн. Байгалийн философийн салбарын гол сэдэв нь байгал харин моралын философийн салбарын гол сэдэв нь хүн.

Байгалын философийн салбар цааш олон дэд салбаруудад хуваагдаж орчин үеийн шинжлэх ухаан (modern science) үүсэх эхлэлийг тавьсан бол моралын философийн салбар мөн адил социологи, эдийн засаг, хууль, теологи, бизнес, санхүү зэрэг олон дэд салбарт хуваагдаж өнөөдрийн дүр төрхөө олсон байдаг. Хэдий мэдлэг олон салаа мөчирт хуваагдаж, биеэ даасан шинжлэх ухааны салбаруудыг үүсгэсэн ч тэдгээрт нэг л нийтлэг чанар байдгийг Томас Хоббс сануулсан. Тэр нь юу вэ гэвэл тэдгээр бүх мэдлэгийг хүн л бүтээсэн, хүний оюуны л бүтээл.

 

Төр, мөнгө, шашин, засаглал, институци, бизнес, санхүү, морал этик гээд бүгд л хүний өөрийн сайн, сайханы төлөө бүтээсэн мэдлэг. 

 

Үнэн мэдлэг өөрийгөө л критик хийдэг

 

Хүн талх хоёр тэс ондоо зүйл, харьцуулшгүй шүү гэсэн аргумэнт гарч болно. Гэтэл хэрэв хүн ямар  ч гадны нөлөө байхгүйгээр өөрөө, байгаалаасаа, эхээс төрөөд л зөв, сайн, сайхан, ухамсартай, ухаантай байх чадвартай юм бол энэ олон мэдлэгийн салбар үүсэх, байх ямар ч хэрэггүй биш үү?  Хүн байгаалаасаа л перфект юм бол түүнийг сайжруулах гэж судлаад, цагаа бараад, нэрвэтээд суух харин ухаантай хэрэг үү? Талх гэдэг зүйл өөрөө өөрийгөө амттай, үзэмжтэй, чанартай бариад, хүний ходоодонд ороход бэлэн байвал талх баригч оршин тогтнох ямар ч шаардлагагүй. Тухайн салбарын мэдлэгийг сурсан, мэдсэн гэж авсан диплом, элдэв цол гуншин, одон медал нь хогийн цаас, хаягдал төмрөөс өөрцгүй зүйл болж хувихар нь.

Мэдлэгийн эрэмбэ

Хүн байх суурь философи, мэдлэгийн тухай ойлголтууд болох этикс болон моралын талаар анх Аристотел Никомикийн Этикс (Nicomachean Ethics ) номондоо бичсэн ба хожим түүнээс Христ болон бусад шашнууд авч хэрэглэсэн байдаг.

Хэрэв ёс суртахуун, ёс зүйгийн талаар ярих бол хүн төрөлхтөний баталгаатай мэдлэгийн эх сурвалжаас авсан мэдлэгээ ярих ёстой. Хэрэв шашны хүн ёс суртахуун, ёс зүй ярих бол түүнийгээ зөвхөн тухайн “шашны ёс суртахуун” гэж тодотгож, ялгаж салгах ёстой. Шашин бол хүний бүтээсэн мэдлэгийн нэг л салбар болохоос биш бүх дэлхийг ноёрхдог, өмчилдөг, уландаа гишгэдэг үе 400 жилийн өмнө таалал төгссөн гэдгийг мартаж болохгүй.

Теологи (Theology) буюу академийн түвшинд шашин, шүтээн гэж юу вэ, түүний бичээс, судрууд юуны тухай өгүүлнэ вэ, мэдлэгийн салбартай харшлаагүй байгаа, түүнийг уландаа гишгисэн алдаагаа дахин давтаагүй байгаа гэдгийг судалдаг, шүүмжилдэг (Critique) эртний Афинд үүссэн филосиофийн салбар ба шашнаас тусдаа, мэдлэгийн салбар байдаг. Энэ салбар академийн төвшинд хөгжилгүйгээр дан ганц шашин, сүм хийд байна гэдэг мэдлэгийн салбарынхан ажлаа хийгээгүй байгаагийн л шинж.

Талх баригчийн жишээ адил Монгол хүн ёс суртахуунгүй, 10 хар нүгэлийн эзэн байгаа бол талх баригч юу хийх ёстой вэ? Хэрэв хүн байгаалаасаа, эхээс төрөхдөө л төгс ёс суртахуунтай байдаг бол шашин үүсэх, оршин тогтнох шаардлага бий юу? Шашны эцсийн бүтээгдэхүүн, эрхэм нандин нь үнэхээр Монгол хүн юм бол шинэчлэл өөрийн салбар дотроо л эхлэх ёстой биш үү?

Дүгнэлт

Энэ ч шашин Монгол үндэстнийх, тэр ч шашин хүнлэг нигүүлсэнгүй, өрөвч л гэнэ. Монгол хүний төлөө биш бол хэдийн 1000 далай лам, хувилгаан ид шидтэн, Мухамед, Мозес байгаад яг хэнд сайн, сайхныг авчрах юм бэ? Монголыг ямар ч хүнлэг, нигүүлсэнгүй ёс суртахуунтай шашин 300, 400 жил шүтээний хувьд клончлоод ч,  Монгол хүн нэг нэгэндээ дайсан мэт, хонь чоно мэт, ахан дүүсэг биш байвал тэр 4 зуун дамнасан худалын уурхай биш үү? Тэр хүнлэг, нигүүлсэнгүй, хүндэлдэг ёс суртахуун хаана байна вэ? 1000 жил хүлээвэл болох байх даа?

Ямар ард түмэн байна тийм төр байна гэж бид ярьдаг. Төр, ард түмэн хоёр чинь ердөө хүний бүтээсэн мэдлэг, эцсийн бүтээгдэхүүн биш үү? Эцсийн бүтээгдэхүүн муу байгаа нь тухайн бүтээгдэхүүнийг бүтээсэн мэдлэг муу байна гэсэн логик биш үү? Талх баригчид нь алдаа байгаа юм биш үү? Мэдлэгийн салбар өөрөө өөрийгөө шүүмжлэх ажлаас эхэлсэн нь дээр гэсэн логик биш үү?

Монголд үнэн мэдлэг бүрэлдэн тогтох нөхцөл байсан уу? Нийгэм байх нөхцөл бий юу? Бидэнд хамтын, дундын Нандин (Common Value) байна уу? Нийтээрээ зөв/буруу, сайн/муу, сайхан/муухай гэж хүлээн зөвшөөрсөн ойлголт (Commonwealth) үүсээгүй байхад яг хэний эрх ашгийн төлөө ёс зүйн тогтолцоо байна вэ? Хэнээс ямар ёс суртахуун шаардана вэ? 

Монголчууд ямар зарчим, ямар үнэт зүйлийн төлөө нэгдэх вэ? Монголд хүн төрөлхтөний мэдлэг Монгол хүний байж чадаж байна уу?

 

Моралтай Монгол Сан

2018.11.05

Сэтгэгдэл бичих

АНХААРУУЛГА: Уншигчдын бичсэн сэтгэгдэлд deed.mn хариуцлага хүлээхгүй болно. ХХЗХ-ны журмын дагуу зүй зохисгүй зарим үг, хэллэгийг хязгаарласан тул ТА сэтгэгдэл бичихдээ хууль зүйн болон ёс суртахууны хэм хэмжээг хүндэтгэнэ үү. Хэм хэмжээг зөрчсөн сэтгэгдлийг админ устгах эрхтэй. Сэтгэгдэлтэй холбоотой санал гомдлыг 11321287 утсаар хүлээн авна.
  • Шинэ
  • Их уншсан
  • Их сэтгэгдэлтэй

Өөрөө барьж хүн рүү​ дайрахаар тоглоом, өөр хүний гарт очихоор жинхэнэ болчихдог хачин "сэлэм"

...

Дэлгэрэнгүй » 2018.11.14

Б.УНДАРМАА ГИШҮҮН СЭТГҮҮЛЧ Б.ОТГОНД МӨНГӨ ӨГЬЕ, МЭДЭЭЛЛЭЭ УСТГАЧИХ ГЭЖ ГУЙЖЭЭ

...

Дэлгэрэнгүй » 2018.11.14

Монголд анх удаа умайн хоргүй хавдрын тохиолдолд мэс заслын бус эмчилгээ хийлээ

...

Дэлгэрэнгүй » 2018.11.08

Сураггүй алга болсон БНХАУ-ын иргэдийг хайхаар нислэг үйлдэнэ

...

Дэлгэрэнгүй » 2018.11.08

Цахим залилангийн гэмт хэргээс сэрэмжлүүлж байна

...

Дэлгэрэнгүй » 2018.11.08

236.7 тэрбум төгрөгийн ипотекийн зээл олгожээ

...

Дэлгэрэнгүй » 2018.11.08

Виферон лааны талаар мэргэжлийн байгууллага дүгнэлт гаргах шаардлагатай гэв

...

Дэлгэрэнгүй » 2018.11.08

Монгол улсад “Максим” олон улсын такси захиалгын үйлчилгээ үйл ажиллагаагаа эхлүүллээ

...

Дэлгэрэнгүй » 2018.11.08

Б.УНДАРМАА ГИШҮҮН СЭТГҮҮЛЧ Б.ОТГОНД МӨНГӨ ӨГЬЕ, МЭДЭЭЛЛЭЭ УСТГАЧИХ ГЭЖ ГУЙЖЭЭ

...

Дэлгэрэнгүй » 2018.11.14

"Этүгэн энтрепренёр" хөтөлбөр амжилттай явагдаж дуусчээ

...

Дэлгэрэнгүй » 2018.03.12

Улсын хэмжээнд эмэгтэйчүүдийн баяраар 161 эх амаржив

...

Дэлгэрэнгүй » 2017.03.09

Цагдаагийн байгууллагын нээлттэй хаалганы өдөрлөг болно

...

Дэлгэрэнгүй » 2016.05.13

Б.Батбаяр: Хөгжлийн банк 200 сая долларын зээлийн асуудлыг шүүхэд шилжүүлнэ

...

Дэлгэрэнгүй » 2017.09.14

Б.Насанбаяр нарыг сургуулиудын ТУЗ-д давхардуулан томилсон нь АТГ-ын шалгалтаар илэрчээ

...

Дэлгэрэнгүй » 2016.05.19

Нутгийн төв хэсгээр хур тунадас орж, говь талын нутгаар салхи шуургатай байна

...

Дэлгэрэнгүй » 2016.04.25

Б.Булганы бие муудаж, нарийн шинжилгээ хийлгэж эхэлжээ

...

Дэлгэрэнгүй » 2016.04.27

Найман хувийн зээлийн төлөлтөд өөрчлөлт орохгүй

...

Дэлгэрэнгүй » 2015.12.10

Д.Хулан: Цэвэр гар аргаар бүтээгдэхүүнээ үйлдвэрлэдэг

...

Дэлгэрэнгүй » 2017.04.26

Сангийн сайдын томилгоонд Ерөнхийлөгч хориг тавьлаа

...

Дэлгэрэнгүй » 2017.10.27

Өчүүхэн улстөрчид огцруулах тухай ярьдаг

...

Дэлгэрэнгүй » 2015.11.10

ХНХЯ-ны нээлттэй хаалганы өдөрлөгт ХАБЭМТөв оролцоно

...

Дэлгэрэнгүй » 2017.06.16

Н.Анхбаяр: БНСУ “хараар” амьдардаг Монголчуудыг албадан гаргахаа мэдэгдсэн

...

Дэлгэрэнгүй » 2016.04.06

Онцгой байдлын албан хаагчид цасан шуурганаар 638 иргэнийг аварчээ

...

Дэлгэрэнгүй » 2016.03.05

Монгол Улсын Ерөнхийлөгчид АНУ-ын Төрийн нарийн бичгийн дарга бараалхав

...

Дэлгэрэнгүй » 2016.06.06