Шатахуун иддэг засаг


Д.ДАМДИНЖАВ

Шатахууны үнэ ашгүй буурч эхэллээ. Гэвч өсөхдөө маш мэдрэмтгий байдаг нефтийн үнэ ханш буурахдаа яагаад ийм удаан, хойрго, ор нэр төдий байна вэ. Үнэ хэрхэн өссөн түүхийг монголчууд андахгүй. Оросын зах зээл дээр нефтийн үнэ өссөнөөс шалтгаалж, маргааш нь манай компаниуд үнээ нэмэхгүй бол дампуурлаа, алдагдалд орлоо гээд шаагилдаж нэмсээр өнөөгийн таазанд тулсан. Засгийн газрын зүгээс монополь бүхий шатахуун импортлогч компаниудаа аргадаж, үнийг нэмэхгүй тогтвортой байлгаж өгөөч гэж татаас хүртэл өгч ирсэн түүхтэй. Гэтэл буруу даварсан компаниуд бухын хүзүүнээс хатуу гэгч болж, үнээ буулгах нөхцөл байдал хэдийнэ үүсчихээд удаж байхад “Бид шатахууны үнийг тогтвортой байлгах гэрээгээ мөрдөж байна” гэсэн тайлбар тавиад сууж байна. Тогтвортой байлгах үүрэг гэдэг нь үнийг нэмэхгүйтэйгээ адил бууруулахгүй гэсэн логик бололтой. Гэтэл үнийн өсгөх шалтаг, шалтгаан болдог газрын тосны үнэ сүүлийн хоёр жил зогсолтгүйгээр уруудлаа. Яг нэг жилийн өмнөхтэй харьцуулбал, газрын тосны үнэ бараг хоёр дахин буурчээ. 
Газрын тосны үнийн бууралт Азийн орнуудад ч бас нефть бүтээгдэхүүний жижиглэнгийн үнэ буурах нөхцөл болж буй. Харин Монголд нефть бүтээгдэхүүний жижиглэнгийн үнэд өнөөг хүртэл ямар нэгэн өөрчлөлт ороогүй байна. Энэ үнэ 2012 оны сүүлээр тогтсон. Өөрөөр хэлбэл, сүүлийн гурван жил гарангийн хугацаанд автобензин, дизелийн түлшний үнэ тогтвортой байгаа. Газрын тосны үнэ цаашид тогтмол бага байна

Х.БАТСАЙХАН

Газрын тосны үнийн уналтыг өнгөц харвал нийлүүлэлт хэт өссөнөөс болсон мэт. АНУ шатдаг занарын тосны үйлдвэрлэлээ нэмэгдүүлж, уламжлалт газрын тос олборлогч компаниуддаа экспорт хийх эрх олгосон, Иран гуравдагч орнуудад экспорт хийхээр болсон, ОПЕК тэргүүтэй  бусад олборлогч тэдэнд зах зээлээ алдахгүйн тулд экспортоо хумьж чадахгүй байгаа зэргээс харвал үнэхээр тийм юм шиг. Гэвч дээр дурдсан нөхцөл байдал нь “тавилттай”, өөрөөр хэлбэл, АНУ Саудын Араб зэрэг холбоотнуудаа ашиглан ОХУ-ын эдийн засгийг туйлдуулах зорилгоор хэрэгжүүлсэн зориудын арга хэмжээ гэсэн дүгнэлт бас хүчээ авч байна. Газрын тосны үнийн бууралт ОХУ-ын эдийн засаг ганхтал үргэлжилнэ, “Хулан наадахад хулганууд сүйддэг” гэгчээр, тэр цагийг хүлээж чадахааргүй эмзэг эдийн засагтай Ирак, Венесуэль улсууд дампуурч ч болзошгүй гэдэг асуудал Давост болсон Дэлхийн эдийн засгийн чуулга уулзалтын үед хурцаар яригдсан билээ. Харин эсрэгээрээ хэрэглэгч орнуудад том боломж үүссэн. Улс орнууд энэ боломжоо янз бүрээр ашиглаж байна. Шууд үнээ буулгаж, эдийн засгаа эрчимжүүлэх нэг нь байхад тусгай сан үүсгэж, цаашид үнэ нэмэгдсэн үед зарцуулах бодлого барьж байгаа нь ч бий. 
Их гүрнүүдийн толхилцоон дууссаны дараа харин дэлхийн зах зээлийн үнэ мэдээж буцаад сэргэнэ. Гэхдээ “занарын тос” гэсэн бодитой өрсөлдөгч гарч ирсэн учраас хүссэн хүсээгүй өмнөх шигээ өндөр “үсчиж” чадахгүй. 2025 он хүртэл 50-70 ам.долларын хооронд хэлбэлзэнэ гэсэн таамаглалыг дэлхийн тэргүүлэх эдийн засагчид дэвшүүлж байгаа юм. Тиймээс Монголд ойрын үед биш ч гэсэн цаашдаа үнийг буруулж 1400, бүр 1200 төгрөг болгох асуудал яваандаа сөхөгдөх нь зайлшгүй юм. 

Дэлхийн улсуудад шатахууны үнэ буурч байна
Газрын тосны үнэ хамгийн хямд үедээ очсон энэ сарын 18-ны байдлаар дэлхийн улс орнуудад шатахууны үнэ ямар байсныг графикаар харууллаа. Мөн түүнчлэн  газрын тос боловсруулах үйлдвэр байхгүй, 100 хувь импорт хийдэг, эдийн засаг нь тийм ч сайнгүй гэсэн үзүүлэлтийг гол болгон Киргизстан, мөн манайхыг 1.5 тэрбум ам.долларын “Чингис” бонд гаргаж байхад зэрэгцээд есөн тэрбум ам.долларын бонд гаргасан Итали улсад шатахууны үнэ сүүлийн нэг жилд хэрхэн өөрчлөгдсөнийг зургаар харууллаа. Манайхтай ижил эдийн засаг сайнгүй, өр шир тавьсан, эрх баригчид нь мөнгө олохын тулд “шуналтвал шуналтахаар” нөхцөл байдалтай гэдгээр нь сонгож авсан болно. Ингэхэд, аль, аль улсад нь авууштай тал анзаарагдаж байна. Тухайлбал, Итали улсад 1.66 ам.доллар байснаа 1.55 ам.доллар болсон. Бууралтын хувь нь шалихгүй ч өсч, буураад, дэлхийн зах зээлийн ханшид харьцангуй мэдрэг болох нь харагдана. Харин Боливид шатахууны ханш огт өөрчлөгдөөгүй ч үнэ нь тэртэй тэргүй дэлхийн дунджаас бага буюу 1000 төгрөгөөр зарагдаж байгаа юм. Ноднингийн өдийд манайхтай ижил буюу 83 орчим центээр шатахуун борлуулж байсан Гүрж улсад үнэ 71 цент болж, 12 цент буюу 15 хувиар буурсан байна. Дэлхийн улс орнуудыг дундажлаад аваад үзэхэд 15-20 хувь буурсан байгаа юм. Огт өөрчлөлгүй ижил хэмжээнд барьсан улс орнууд байгаа ч тэнд шатахууны үнэ манайхаас хамаагүй хямд тогтсон байгаа юм.  

Эрх баригчдад сэтгэл дутаж байна
Монголчууд газрын тосны бүтээгдэхүүний импортыг 100 хувь ОХУ-аас хийдэг байх үед хойд хөрш манайд дэлхийн зах зээлийн үнээс 200-300 ам.доллараар илүү, “тусгай” үнээр өгдөг байсан билээ. Тэр үед эрх баригчид “Дэлхийн зах зээлийн үнээр шатахуун импортлодог болчихвол үнэ хямдруулчихмаар л байна” гэсэн аргаа барсан мэдэгдэл хийдэг байв. Гэтэл олон эх сурвалжаас шатахуун импортолж, ОХУ-аас Сингапурын биржийн үнээр авдаг болсон ч байдал өөрчлөгдсөнгүй. Үнэ буурахгүй байгаа үндсэн шалтгаанууд эрх баригчдаас л гарч байна. Онцгой албан татвар сэргээсэн, хөнгөлөлттэй олгосон зээлийнхээ хүүг нэмсэн гээд л. Аливаа зүйлд сэтгэл их чухал. Эрх баригчид ард түмнээ үнэхээр боддог байсан бол шатахуун импортлогч улсуудад үүсээд байгаа таатай байдлыг ард түмэнтэйгээ жаахан ч гэсэн хуваалцах байлаа. Гэтэл тийм сэтгэл байхгүй, харин ч төсвийн цоорхойгоо нөхөх эх үүсвэр болгон ашиглах болов. Өмнө нь оросууд өндөр үнэ хэлж монголчуудыг шулдаг байсан бол одоо эрх баригчид ард түмнээ шулж байна.

Д.Монхообор: Шатахуун литрлэж зарах нь импортлогчдод ашигтай
Монголчууд нэг тонн шатахууныг ус шиг 1000 литр гэж ойлгоод үнэ өсч, буурахад дээрх ойлголтоороо шилжүүлж болох явдал түгээмэл байдаг. Импортлогчид ч ийм ойлголт өгөхийг хичээдэг. Харин эдийн засагч шатахууныг литрлэж зарах нь импортлогчдод илүү ашигтай байдаг гэж ярьдаг. Өөрөөр хэлбэл, “Тонн килограммыг литрт шилжүүлбэл шатахууны үнэ илүү буурах боломжтой“ гэсэн санааг илэрхийлж байгаа юм. 
Бид энэ талаар МУИС-ийн ШУС-ийн Химийн тэнхимийн эрхлэгч Д.Монхообороос тодруулсан юм. 
-Шатахууны үнэ хасагдсаны дараа “Тонн килограммыг нь литрт шилжүүлбэл илүү хямдруулах боломжтой” гэсэн яриа гаргах болсон. Ийм боломж бий юу? 
-Би энэ асуултад зөвхөн мэргэжлийн үүднээсээ л хариулъя. Шатахуун бол уснаас хөнгөн гэдэг нь үнэн. Захын шатахуун түгээх станцаас аваад үзэхэд л мэдэгдэнэ дээ. 
-Манайд зарагддаг шатахууныг литрээр хэмждэг. Хүндийн хэмжүүрээр хэмжвэл хэдэн грамм болох вэ. А-80, Аи-92, дизелийн түлшний хооронд жингийн ялгаа бий юу?
-Шатахууны жин октанаас шууд шалтгаалахгүй л дээ. Шатахууны стандарт гэж бий. Жишээлбэл, өвөл хэрэглэдэг шатахуун, зун хэрэглэдэг шатахуун хоорондоо өөр. Газрын тос нь цэвэр нэг төрлийн бодис биш болохоор өвөл царцдаг. Царцсан шатахуун тэсрэхгүй, мотортоо очихгүй бөглөрнө өө дөө. Шатахууны найрлагад парафин гэж бодис байдаг. Цэврээрээ бол лааны лав шиг эд. Энэ парафин л царцалтын гол шалтгаан байгаа юм. Өвлийн шатахуунаас парафиныг шүүж авдаг. Тиймээс өвөл, зуны шатахууны жин хоорондоо ялгаатай. Гэхдээ их биш. Ер нь бол нэг литр бензин 850 орчим граммтай тэнцдэг. Өөрөөр хэлбэл, 850 кг нь 1000 литр болдог. Тэгэхээр нэг тонн шатахуун 1200 орчим литр болох нь.
-Шатахуун импортлогчид “Тээвэрлэлтийн явцад ууршилт их гардаг учраас ашиг багасдаг” гэж ярьдаг. Энэ үндэслэлтэй юу? 
-Мэдээж, шатахуун тодорхой хэмжээнд ууршдаг. Шинж чанараасаа хамаараад шатахуун арай их, дизелийн түлш арай бага ууршдаг. Гэхдээ шатахууныг тээвэрлэх, хадгалах стандарт гэж бий. Энэ журмаар л бүх ажиллагаа явагдаж байгаа. Хуучин НИК-ийн үед цистернээр тээвэрлэдэг байсан. Одоо ч хэвээрээ байх л даа. Ингэж тээвэрлэхэд мэдээж ууршилт гарна, гэхдээ их биш. Стандартаа сайн мөрдөөд явахад болно.    
-Тэгэхээр, үнэ ханшид нөлөөлөхөөр тийм их ууршдаггүй гэсэн үг үү?
-Тэр талаар сайн мэдэхгүй байна. Би судлаач, эрдэмтэн хүний хувьд л асуултад чинь хариуллаа. Химийн шинж чанараараа бол шатахуун уснаас хөнгөхөн, нэг литр нь 830-870 граммтай тэнцдэг. Тэгэхээр нэг тонн нь 1150-1170 литр болдог байх нь.

Эх сурвалж: Ардын эрх

2016.01.25

Сэтгэгдэл бичих

АНХААРУУЛГА: Уншигчдын бичсэн сэтгэгдэлд deed.mn хариуцлага хүлээхгүй болно. ХХЗХ-ны журмын дагуу зүй зохисгүй зарим үг, хэллэгийг хязгаарласан тул ТА сэтгэгдэл бичихдээ хууль зүйн болон ёс суртахууны хэм хэмжээг хүндэтгэнэ үү. Хэм хэмжээг зөрчсөн сэтгэгдлийг админ устгах эрхтэй. Сэтгэгдэлтэй холбоотой санал гомдлыг 11321287 утсаар хүлээн авна.

ТӨСТЭЙ МЭДЭЭЛЭЛ

  • Шинэ
  • Их уншсан
  • Их сэтгэгдэлтэй

ЖДҮХС-ийн зээлийг Мэргэжлийн засаг арилжааны банкаар дамжуулахыг болиулжээ

...

Дэлгэрэнгүй » 2018.11.16

Ц.Даваасүрэн сайдын үед улсаараа тоггүй болж үзлээ, одоо хотоороо хөлдөх нь

...

Дэлгэрэнгүй » 2018.11.16

АН-ын бүлэг “сайд нартаа хариуцлага тооцохоос нааш сайдад нэр дэвшигчийг дэмжихгүй” гэв

...

Дэлгэрэнгүй » 2018.11.16

Өөрөө барьж хүн рүү​ дайрахаар тоглоом, өөр хүний гарт очихоор жинхэнэ болчихдог хачин "сэлэм"

...

Дэлгэрэнгүй » 2018.11.14

Б.УНДАРМАА ГИШҮҮН СЭТГҮҮЛЧ Б.ОТГОНД МӨНГӨ ӨГЬЕ, МЭДЭЭЛЛЭЭ УСТГАЧИХ ГЭЖ ГУЙЖЭЭ

...

Дэлгэрэнгүй » 2018.11.14

Монголд анх удаа умайн хоргүй хавдрын тохиолдолд мэс заслын бус эмчилгээ хийлээ

...

Дэлгэрэнгүй » 2018.11.08

Сураггүй алга болсон БНХАУ-ын иргэдийг хайхаар нислэг үйлдэнэ

...

Дэлгэрэнгүй » 2018.11.08

Цахим залилангийн гэмт хэргээс сэрэмжлүүлж байна

...

Дэлгэрэнгүй » 2018.11.08

Улсын хэмжээнд эмэгтэйчүүдийн баяраар 161 эх амаржив

...

Дэлгэрэнгүй » 2017.03.09

Нутгийн төв хэсгээр хур тунадас орж, говь талын нутгаар салхи шуургатай байна

...

Дэлгэрэнгүй » 2016.04.25

Ерөнхийлөгч Ц.Элбэгдоржид Японы парламентын төлөөлөгчид бараалхлаа

...

Дэлгэрэнгүй » 2016.05.03

Ноён Бондгорыг Монгол улсын шадар сайд дэмжлээ

...

Дэлгэрэнгүй » 2017.02.21

​Хээр хаясан архины шил түймрийн шалтгаан болж байна гэв

...

Дэлгэрэнгүй » 2017.07.16

“МИАТ” ТӨХК-ийн санхүүгийн үйл ажиллагааг зөрчилгүй гэж дүгнэлээ

...

Дэлгэрэнгүй » 2018.03.29

Б.Батбаяр: Хөгжлийн банк 200 сая долларын зээлийн асуудлыг шүүхэд шилжүүлнэ

...

Дэлгэрэнгүй » 2017.09.14

Тойм : УИХ-ын дарга З.Энхболд Өмнөговь, Дундговь аймагт ажиллав

...

Дэлгэрэнгүй » 2016.03.10

A PHP Error was encountered

Severity: Warning

Message: mysql_fetch_array() expects parameter 1 to be resource, boolean given

Filename: views/tabnews.php

Line Number: 147